Józef Pankiewicz
1866 – 1940
Pologne
Józef Pankiewicz (Lublin 1866 - La Ciotat 1940)
Józef Pankiewicz jest jednym z najważniejszych malarzy i grafików polskich swojego pokolenia. Urodził się w Lublinie w 1866 roku. Od 1884 roku studiował w pracowni Wojciecha Gersona w Warszawie, a w latach 1885-1886 wyjechał do Petersburga, gdzie kontynuował naukę u Władysława Podkowińskiego. Od 1889 roku obaj artyści przebywali w Paryżu. W tym okresie Pankiewicz przesiąkł francuskimi tendencjami malarskimi, zwłaszcza realizmem, impresjonizmem i symbolizmem. W 1906 roku został profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W latach 1897-1906 podróżował po Holandii, Belgii, Włoszech, Anglii i Francji. W latach 1908-1923 Pankiewicz osiadł w Paryżu, z przerwą podczas I wojny światowej, kiedy schronił się w Hiszpanii. W 1923 roku powrócił do Krakowa i podjął ponownie pracę nauczyciela. Wśród jego uczniów byli m.in. Józef Czapski, Jan Rubczak, Zygmunt Waliszewski, Alice Halicka, Mojżesz Kisling czy Simon Mondzain. Następnie w 1925 roku powrócił do Paryża, aby kierować paryskim oddziałem szkoły polskiej. Wśród jego uczniów byli m.in. Józef Czapski, Jan Rubczak, Zygmunt Waliszewski, Alice Halicka, Mojżesz Kisling czy Simon Mondzain. Na emeryturę przeszedł na południu Francji i zmarł w 1940 roku w La Ciotat.
Praktyka artystyczna Józefa Pankiewicza ulegała wielu zmianom. Jego malarstwo wywarło silny wpływ na polskich malarzy we Francji i w Polsce, a w Polsce propagował nauki malarstwa postimpresjonistycznego. Po pierwszej podróży do Paryża przyswoił sobie lekcje francuskich malarzy nowoczesnych i uprawiał malarstwo plenerowe. Wykonał wiele pejzaży i martwych natur. Po nieprzychylnych polskich krytykach na Salonie Krywulta jego paleta przeszła od szerokiej i jasnej gamy kolorystycznej do palety opartej na światłocieniu. Jego skłonność do symbolizmu przejawia się w impresjonistycznych kompozycjach z lat 90. XIX wieku, takich jak „Łabędzie w ogrodzie Saskim” i „Dorożka nocą”, przechowywanych w Muzeum Narodowym w Krakowie. Około 1897 roku rozpoczął uprawianie portretu bliskiego manierze malarza Jamesa Whistlera. Kiedy powrócił do Paryża w 1908 roku, wykorzystał okazję, by odkryć Francję. Związał się wówczas z wieloma postaciami świata literackiego i artystycznego, takimi jak Félix Fénéon i Pierre Bonnard. Po studium dzieła Cézanne'a jego technika przekształciła się pod względem formalnym: koloru, kompozycji i konturów. Następnie w Hiszpanii dzielił pracownię z Robertem Delaunayem, który wtajemniczył go w kubizm. W latach 20. XX wieku malarz wyróżnił się jako kolorysta, będąc m.in. czołową postacią ruchu Kapistów. Jednak od 1925 roku Pankiewicz dokonał zwrotu stylistycznego i odrzucił wszystkie swoje wcześniejsze dokonania. Zwrócił się ku estetyce tradycyjnej i klasycznej.
W 1889 roku Pankiewicz wziął udział w wystawie światowej w Paryżu i otrzymał srebrny medal za dzieło realistyczne. W 1897 roku Pankiewicz dołączył do Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka”, z którym wystawiał w Polsce i za granicą, m.in. w Wiedniu (1902, 1906, 1908). W 1899 roku zdobył złoty medal na wystawie światowej w Paryżu za obraz Portret pani Oderfeld z córką. W następnym roku, na Wystawie Światowej 1900, otrzymał srebrny medal. W 1922 roku uzyskał swoją pierwszą indywidualną wystawę paryską w galerii Bernheim-Jeune. W 1936 roku w Muzeum Narodowym w Krakowie poświęcono mu dużą wystawę indywidualną. Jego dzieła są przechowywane m.in. w Muzeum Narodowym w Warszawie i w Krakowie.